| تبليغات | X |
العدل حیاة (مختصری بر مفهوم عدالت و عدالت خواهی)
مهدی حقیقت خواه
آغاز :
آیا تاریخ به پایان خود رسیده ؟ دلیل این همه مشکلات روحی ، جسمی ، معیشتی و ... چیست ؟ ظلم در تمام جهان فراگیر شده است و حکومت ها حقوق مردم ضعیف را پای مال می کنند . نیمی از مردم جهان در فقر مطلق به سر می برند . کسب معنویت جای خود را به جذب ثروت و قدرت داده است . چرا روز به روز بر مشکلات جوامع مختلف با نظام های سیاسی متفاوت – حتی جمهوری اسلامی – افزوده می شود ؟ اسلام که خود را کامل و جامع همه ی اندشه ها می داند ، چه راهی را پیش روی ما قرار می دهد ؟
برای پاسخ به این سوالات باید به متون اصلی دینی رجوع کرد . قرآن – این سخن الهی – به مسلمانان و حتی غیر اینان ، پاسخی چنین می دهد :
فساد ، در خشكى و دريا به خاطر كارهايى كه مردم انجام دادهاند آشكار شده است ، خدا مىخواهد نتيجه ی بعضى از اعمال شان را به آنها بچشاند شايد (به سوى حق) بازگردند .
«ظَهرَ الفسادُ فی البرِّ و البحرِ بما کسبت أیدی الناسِ لِیُذیقَهم بعضَ الذی عملوا لعلّهم یَرجِعون » (روم/41)
بنابراين اگر بخشى از جامعه در فقر به سر مىبرند نتيجه اعمال ناشايست خود انسانهاست . اگر جوامع به جای خدا پرستی به خود پرستی روی آورده اند و راهی را برای حل مشکلات روحی خود نمی یابند ، باید دلیلش را در درون انسان ها و روابط اجتماعی بین شان جستجو کرد .
حتی قرآن کریم وظیفه ی اصلی انبیا و فلسفه ی بعثت را دعوت مردم برای قیام به اجرای عدالت می داند .
ما پیام بران خود را با دلائل روشن فرستادیم و با آن ها کتاب و میزان ( عدل ) را نیز نازل کردیم تا مردم به عدالت عمل کنند ...
« لقد أرسلنا رُسُلنا بِالبیناتِ و أنزلنا مَعَهُمُ الکتابَ و المیزانَ لِیقومَ النّاسُ بِالقِسطِ ... » (حدید/25) جامعه ی قائم به قسط در مقابل قاسطین و ستم کاران می ایستد و ظلمی را تحمل نمی کند . با برپایی عدالت ، احکام الهی زنده می شوند و ارزش های انسانی در جامعه تحقق می یابند . نماز و روزه و جهاد و حج و ... محقق می شوند و به رشد و تعالی انسان به سوی پروردگار جهان کمک می رسانند .
روایات وارد شده از ناحیه ی معصومین – که مفسرین اصلی و حقیقی قرآن کریم هستند – راه حل مناسبی ارائه می دهند . ایشان راه اصلاح مردم ( جامعه ) را اجرای عدالت می دانند . « الرعیة لا یصلحها الا العدل » ( الحیاة ، محمد رضا حکیمی ، ج 2 ، باب 9 )
از ديدگاه امير مؤمان ، اصلاحات جز در سايه ی عدالت در حق ملت امكان پذير نيست . كسانى كه با حركت های عدالت خواهانه ميانه اى ندارند و براى عدالت همه سويه تلاش نمى كنند ، نمى توانند خود را اصلاح طلب بدانند ، اصولاً ملّت و جامعه به عدالت اصلاح مى شود و اصلاح حوزه ی عمومى جز به اقامه ی عدالت از سوى حوزه ی خصوصى امكان پذير نيست .
هم چنین معتقدند که اساساً استواری عالم بر عدالت استوار است . « العدل اساسُ به قوام العالم » ( بحار الانوار ، ج 78 )
خوش بختانه امروز گفتمان عدالت و عدالت خواهی در جامعه ی ما غلبه یافته و البته می رود تا کم کم از شدت تکرار زبانی به کلیشه ای ملال آور بدل گردد . اما اولویت و اصالت مسأله ی عدالت به خاطر شرایط زمانی و تأکید بزرگان و نخبگان جامعه ی ماست یا علتی اصیل تر و مبنایی جدی تری نیز وجود دارد .
رجوع به آیات و روایات موجود نشان می دهد که عدالت از چنان جای گاه اصیلی در دین مبین اسلام برخوردار است که به هیچ شاهد و استدلال بیرونی برای اثبات خود احتیاج ندارد . شناخت خط اصیل عدالت خواهی و تمایزات آن با عدالت خواهی سیاسی و مقطعی و شعاری با شناخت صحیح از متون ناب دینی ممکن خواهد بود . (حیاة الاحکام ، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه لرستان)
این مقاله تلاش کرده است تا گوشه ای از تأکیدات دین بر ابعاد مختلف مسأله ی عدالت را بنمایاند و البته قصد تفصیل نداشته ، از شرح و بررسی تفصیلی خودداری کرده است .
مقام معظم رهبری :
انتظار فرج یعنی ایجاد و حفظ آمادگی همه جانبه ی فردی و اجتماعی و تلاش و حرکت در مسیر تحقق عدل و داد .
بقیه ی در ادامه ی مطلب ...
